مداخلات روانشناختی در سلامت و بیماریها
محمدباقر کجباف؛ مسلم سیاهپوش منفرد
چکیده
مقدمه: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (Acceptance and Commitment Therapy؛ ACT) بر استرس ادراک شده، انعطافپذیری شناختی و عملکرد روانی در میان بیماران مبتلا به آسم انجام شد. آسم نهتنها یک وضعیت مزمن تنفسی است، بلکه اختلالی محسوب میشود که بار روانشناختی قابلتوجهی بر افراد وارد میکند و غالباً منجر به افزایش استرس، ...
بیشتر
مقدمه: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (Acceptance and Commitment Therapy؛ ACT) بر استرس ادراک شده، انعطافپذیری شناختی و عملکرد روانی در میان بیماران مبتلا به آسم انجام شد. آسم نهتنها یک وضعیت مزمن تنفسی است، بلکه اختلالی محسوب میشود که بار روانشناختی قابلتوجهی بر افراد وارد میکند و غالباً منجر به افزایش استرس، راهبردهای مقابلهای ناسازگار و کاهش کیفیت زندگی میگردد. بنابراین، پرداختن به جنبههای روانشناختی بیماری در کنار درمانهای پزشکی، از اهمیت بسزایی برخوردار است.
روش: این مطالعه شبهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و گروه کنترل بود. جامعه شامل بیماران مبتلا به آسم مراجعهکننده به کلینیکهای خرمآباد در سال ۱۴۰۲ بود که با نمونهگیری هدفمند انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هرکدام ۱۵ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه درمان گروهی مبتنی بر ACT شرکت کرد و گروه کنترل فقط مراقبتهای معمول پزشکی را دریافت نمود. دادهها با استفاده از مقیاسهای PSS، CFI و DASS-21 در دو مرحله گردآوری و با آزمونهای t و تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) در نرمافزار SPSS-26 تحلیل شد.
یافتهها: میانگین سنی شرکتکنندگان در گروه آزمایش ۳۴/۱ ± ۱۱/۵ سال و در گروه کنترل ۳۱/۸ ± ۱۴/۲ سال بود. نتایج آزمون t همبسته نشان داد که پس از مداخلهی ACT، شرکتکنندگان گروه آزمایش کاهش معناداری در استرس ادراکشده و افزایش معناداری در انعطافپذیری شناختی و کارکرد روانشناختی نشان دادند (P < 0.05). در مقابل، در گروه کنترل هیچ تغییر معناداری مشاهده نشد. همچنین نتایج آزمون t مستقل نشان داد که بین دو گروه در پسآزمون تفاوت معناداری وجود داشت. تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) نشان داد که حدود ۶۷/۷ درصد از تغییرات مشاهدهشده در متغیرهای وابسته، به مداخلهی ACT نسبت داده میشود.
نتیجهگیری: یافتهها نشان داد که درمان مبتنی بر ACT یک مداخلهی روانشناختی مؤثر برای بیماران مبتلا به آسم است. درمان ACT با کاهش استرس ادراکشده و افزایش انعطافپذیری شناختی، موجب بهبود کارکرد روانشناختی و ارتقای بهزیستی کلی میگردد. این نتایج بر اهمیت ادغام مداخلات روانشناختی مبتنی بر ACT در برنامههای جامع مدیریت آسم تأکید دارد، بهگونهای که هر دو بُعد جسمی و روانشناختی بیماری بهطور همزمان مورد توجه قرار گیرند. پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده با نمونههای بزرگتر و در بازههای زمانی طولانیتر، پایداری اثرات درمان پذیرش و تعهد را در بیماریهای مزمن تنفسی بررسی کنند.
